Zobacz obraz „Olympia” Édouarda Maneta w Paryżu – arcydzieło modernizmu

Olympia nie była mitologicznym tytułem. W Paryżu lat 60. XIX wieku imię to mogło kojarzyć się z pseudonimem kurtyzany, co sprawiało, że bohaterka obrazu Maneta wydawała się bez wątpienia nowoczesna.

Manet ukończył obraz „Olympia” w 1863 roku, ale publiczność po raz pierwszy mogła go obejrzeć na Salonie w 1865 roku. Ta różnica wcale nie złagodziła tego szoku.

Kobieta na obrazie „Olympia” jest powszechnie uznawana za Victorine Meurent, która pojawia się również na obrazie Maneta „Śniadanie na trawie”. Później zrobiła karierę jako malarka i sama wystawiała swoje prace w Salonie.

W dawnych obrazach przedstawiających leżące akty często pojawiał się wierny piesek na kolanach jako symbol wierności. Manet zastąpił ten symbol czujnym czarnym kotem, dodając obrazowi nerwowej energii i erotycznego napięcia.

Orchidea we włosach Olympii, bransoletka, wstążka na szyi, klapki i bukiet – to wszystko sprawiło, że scena ta osadzona była raczej we współczesnym Paryżu, a nie w wyidealizowanej klasycznej przeszłości.

W 1865 roku reakcja była tak wroga, że obsługa musiała bacznie pilnować sytuacji, gdy gromadziły się tłumy, by wyśmiewać ten obraz. Niewiele dzieł z tamtego okresu wywołało tak duże poruszenie wśród opinii publicznej.

W 1890 roku Claude Monet pomógł zorganizować publiczną zbiórkę funduszy, aby państwo francuskie mogło nabyć Olympię. Ta kampania pomogła przekształcić kontrowersyjny obraz w część narodowego dziedzictwa.

Zanim trafiła do Musée d’Orsay, „Olympia” była wystawiana w Musée du Luxembourg, Luwrze i Jeu de Paume. Jego obecna siedziba to efekt długiej drogi, jaką przebyła ta instytucja.

Manet namalował „Olympię” w 1863 roku, wykorzystując kompozycję wcześniejszych aktów leżących, ale pozbawiając je mitologicznej otoczki. Zamiast ponadczasowej Wenus pokazał współczesną kobietę z wyraźnymi oznakami bogactwa, pracy i wymiany. Wynikiem tego nie była tylko prowokacyjna tematyka, ale bezpośrednia konfrontacja ze współczesnym Paryżem.

Dialog tego obrazu z „Wenus z Urbino” Tycjana był zamierzony. Manet zachował pozycję leżącą, postać towarzysząca oraz wnętrze, ale całkowicie zmienił ich znaczenie. Jej nagość nie popada w fantazję ani nie stanowi zaproszenia; ona spogląda na ciebie z pełną świadomością, sprawiając, że widz nagle zaczyna się czuć skrępowany.

Kiedy w 1865 roku na Salonie pojawiło się dzieło Olympia, krytycy i zwiedzający zareagowali kpiną, gniewem i moralną paniką. Wielu widzów bardziej niż sama nagość oburzyło to, że Manet namalował współczesną prostytutkę, nie idealizując jej. Jego płaskie oświetlenie, ostre kontury i widoczne pociągnięcia pędzla jeszcze bardziej uwydatniły zerwanie z akademickim wykończeniem.

To, co dla jednego pokolenia było powodem do oburzenia, dla następnego stało się czymś niezbędnym. W 1890 roku przyjaciele i wielbiciele, w tym Claude Monet, pomogli zebrać fundusze, aby państwo francuskie mogło nabyć to dzieło. Dzięki tej akcji ratunkowej Olympia pozostała w rękach publicznych, zamiast trafić do prywatnej kolekcji.

Z biegiem czasu Olympia stała się symbolem przełomowego momentu w malarstwie zachodnim. Manet odrzucił gładką iluzję, złagodzoną alegorię i piękno w starym wydaniu; zamiast tego przedstawił współczesne życie z całym jego dyskomfortem. Właśnie dlatego obraz ten jest dziś nie tylko znanym skandalem, ale także jednym z najwyraźniejszych punktów wyjścia dla sztuki nowoczesnej.

Édouard Manet (1832–1883) był francuskim malarzem, którego twórczość stanowiła pomost między realizmem a początkami sztuki nowoczesnej. Chociaż był blisko związany z pokoleniem, które zainspirowało impresjonizm, tworzył poza oficjalnymi wystawami tego ruchu i dążył do ostrzejszego, bardziej kontrowersyjnego spojrzenia na współczesny Paryż, czerpiąc motywy z życia miejskiego i współczesnej kultury widowni. W obrazie „Olympia” Manet wykorzystał szerokie pociągnięcia pędzla, skompresowaną przestrzeń i ostry kontrast tonów, by pozbawić tradycyjny akt leżący jego mitologicznej powagi. Efekt był celowo nowoczesny: obraz, który zmuszał widzów do zmierzenia się z kwestiami klasy społecznej, seksualności, rasy oraz ekonomii patrzenia. To podejście ożywia również Śniadanie na trawie, Bar w Folies-Bergère oraz Flecista, czyli dzieła, które w podobny sposób podważały akademickie oczekiwania. Dziedzictwo Maneta polega nie tylko na tym, co namalował, ale także na tym, jak to zrobił – spłaszczając formy, ujawniając technikę i torując drogę artystom od Degasa po Picassa.